1. สายตาสั้นในเด็กคืออะไร และสำคัญอย่างไร
สายตาผิดปกติในเด็กมีทั้งสั้น ยาว และเอียงเหมือนผู้ใหญ่ แต่แตกต่างกันที่การดำเนินโรค โดยปกติเด็ก แรกเกิดมักจะมีสายตายาวเล็กน้อยและค่อยๆลดลงเมื่อโตขึ้น สายตาเอียงสามารถเป็นแต่กำเนิดได้และอาจมีการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อย แต่สิ่งที่เป็นปัญหาในยุคปัจจุบันคือสายตาสั้น โดยทั้งค่าสายตาและจำนวนจะมากขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งปัจจัยหลักมาจากการยืดของลูกตา (axial elongation) คล้ายกับส่วนสูงที่เพิ่มขึ้น ดังนั้นหากสายตาสั้นเกิดขึ้นในเด็กยิ่งเล็ก หรือค่าสายตาสั้นเริ่มที่ค่ามาก จะมีโอกาสที่จะไปหยุดที่ค่าสั้นมากๆ ที่น่าตกใจคือในอีกประมาณ 30 ปีข้างหน้าคาดการณ์ว่าจะมีประชากรทั่วโลกมีภาวะสายตาสั้นถึง 50% และมีภาวะ high myopia คือค่าสายตาสั้น -6.00 ขึ้นไปสูงถึง 10% การที่สายตาสั้นยิ่งมากโอกาสเสี่ยงโรคอันตรายต่างๆทางตาย่อม มากขึ้นเช่นกัน สายตาสั้นที่มากกว่า -6.00 มีโอกาสเกิดโรคต้อหินมากกว่าคนปกติ 14 เท่า เกิดโรคจอประสาท ตาฉีกขาดหลุดลอกมากกว่าคนปกติ 22 เท่า การเกิดสายตาสั้น เกิดจากปัจจัยร่วมคือพันธุกรรมและพฤติกรรม โดยสาเหตุสำคัญสุดในยุคปัจจุบันคือ กิจกรรมมองใกล้ เช่น การใช้จอมือถือ tablet ต่อเนื่องเป็นเวลานาน
2. วิธีการช่วยชะลอสายตาสั้นในเด็ก
อ้างอิงจาก World Society of Paediatric Ophthalmology & Strabismus Myopia Consensus Statement 2023 วิธีที่ช่วยในการชะลอสายตาสั้นในเด็ก
- การปรับพฤติกรรม คือ การลดจำนวนชั่วโมงมองใกล้ โดยไม่ควรใช้ต่อเนื่องนานเกิน 30-45นาที เพิ่มเวลาในการอยู่ในแสงธรรมชาติอย่างน้อยวันละ 2 ชั่วโมง และการใช้สายตาในที่แสงสว่างเพียงพอ
- การให้ยาชะลอสายตาสั้นคือ atropine เจือจาง ช่วยชะลอสายตาสั้นได้ประมาณ 50%
• การให้คอนแทคเลนส์
- ได้ผลน้อย : Soft contact lens, Rigid contact lens
- ได้ผลดี : Soft multifocal contact lenses, Orthokeratology
• การให้แว่น
- ได้ผลน้อย : Undercorrection glasses, Pin hole glasses, Bifocal glasses, Progressive addition spectacle lenses
- ได้ผลดี : Peripheral myopic defocus lenses
โดยคำแนะนำในการชะลอสายตาสั้นในเด็กเช่นการลดกิจกรรมมองใกล้ ใช้สายตาในที่สว่างเพียงพอ เพิ่ม กิจกรรมในแสงธรรมชาติ รวมกระทั่งปรึกษาจักษุแพทย์เพื่อใช้ยาหยอดหรือใช้เลนส์แว่นชะลอสายตาสั้น ข้อแนะนำการใช้แว่นกรองแสงสีฟ้า ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์เรื่องการป้องกันปัญหาทางสายตา ได้จริง
3. เด็กที่มีภาวะสายตาสั้น หากไม่สวมเลนส์สายตาสั้น จะมีผลเสียหรือไม่ อย่างไร
เด็กที่มีภาวะสายตาสั้น หากไม่ได้รับการแก้ไขสายตา อาจส่งผลให้พัฒนาการการมองเห็นช้ากว่าอายุเกิด ภาวะตาขี้เกียจ และอาจเกิดการควบคุมกล้ามเนื้อตาที่ไม่แข็งแรงทำให้เด็กตาเข อีกทั้งส่งผลกับการเรียนและพัฒนาการด้านอื่นๆได้ จากข้อมูลปัจจุบันพบว่าการที่เด็กสายตาสั้นต้องใช้กระบวนการเพ่งเพื่อให้เห็นภาพชัด เป็นปัจจัยที่กระตุ้นให้สายตาสั้นเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
ดังนั้น การสวมเลนส์สายตาสั้นที่เหมาะสม จึงเป็นส่วนหนึ่งในการชะลอสายตาสั้นในเด็ก
4. เลนส์ชะลอสายสั้นคืออะไร
สถานการณ์สายตาสั้นในเด็กรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ทำให้เริ่มตระหนักถึงอันตรายและพยามหาวิธีการช่วยชะลอสายตาสั้นในเด็ก หรือหยุดสายตาสั้น เด็กๆที่มีปัญหาสายตาสั้นส่วนใหญ่ต้องใส่แว่นอยู่แล้ว จึงเป็นที่มาของการพยามคิดค้นแว่นที่ ช่วยชะลอสายตาสั้นขึ้น ดั้งเดิมเชื่อว่าการลดการเพ่งจะทำให้ช่วยชะลอสายตาได้ เลยเป็นที่มาของ Bifocal lens และ Progressive lens แต่พบว่าช่วยชะลอได้น้อย ถัดมาเลยพยายามออกแบบเลนส์ให้เป็นลักษณะ Peripheral defocus คือมี Central zone ให้แสงตกตรงจุดรับภาพในจอตาทำให้เห็นชัดและ Peripheral zone ที่มี Myopic defocus ทำให้แสงตกด้านหน้าจอตาเมื่อไม่มีแสงตกเลยจอตา จึงไม่มีตัวกะตุ้นให้ลูกตายืดออกไป ซึ่งในกลุ่มนี้ ผลการช่วยชะลอค่อนข้างดีคือ 50-60% ในช่วง2-3ปี และในไทยก็มีเลนส์ในกลุ่มนี้จำหน่ายแล้ว ในอนาคตกำลัง มีการทำเลนส์ในกลุ่ม ลด Contrast บริเวณ Peripheral zone ซึ่งได้ผลดีเช่นเดียวกัน
5. คำแนะนำในการใช้เลนส์ชะลอการเพิ่มขึ้นของสายตาสั้น
การใช้เลนส์ชะลอสายตาสั้นในเด็กให้ได้ผลดี จากการออกแบบของเลนส์ให้มี Zone ในการเห็นชัดและ Zone ในการ ช่วยชะลอสายตา ดังนั้นข้อสำคัญคือการ Fitting lens ที่เหมาะสม ทั้งขนาด ลักษณะของกรอบและการจุด Center lens นอกจากนี้ยังแนะนำให้ใส่แว่นได้ตลอด เนื่องจากหากไม่ใส่แว่น เด็กยังต้องเพ่งในระยะต่างๆ ทำให้ค่าสายตาเพิ่มขึ้นได้ สำคัญคือต้องแนะนำเด็กในการปรับตัวเพราะเมื่อกลอกตาผ่านบริเวณ Peripheral zone ภาพอาจจะมัวเล็กน้อยได้
6. คำแนะนำสำหรับพ่อแม่ผู้ปกครอง เพื่อให้เด็กยอมสวมแว่นสายตาเมื่อมีภาวะสายตาสั้น
โดยธรรมชาติผู้ที่มีภาวะสายตาสั้น เมื่อมีแว่นสายตาจะทำให้เห็นชัด มักจะไม่ค่อยมีปัญหาในการใส่แว่น แต่หากเด็กๆไม่ใส่ ควรถามเหตุผลในการไม่ยอมใส่เช่น ความสวยงาม ไม่สบายตา เพื่อช่วยแก้ปัญหา โดยปกติการเริ่มให้ใส่แว่น เทคนิคการให้ข้อมูลที่ถูกต้องกับเด็กและผู้ปกครองถึงอันตรายที่อาจเกิดขึ้น เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้เห็นถึงความสำคัญของการใส่แว่น ละยังช่วยชะลอสายตาสั้นในเด็ก
7. อยากฝากอะไรถึงผู้ปกครองที่มีความกังวลเกี่ยวกับปัญหาสายตาสั้นของลูกอยู่ในตอนนี้
ปัจจุบันพบว่าจำนวนผู้ป่วยที่มีภาวะสายตาสั้นเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และเริ่มพบตั้งแต่อายุน้อย ซึ่งปัจจัยการ เกิดในยุคปัจจุบันมักมาจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตเช่น การมองใกล้ใช้จอต่างๆ สายตาสั้นในเด็กจะเพิ่มขึ้น เรื่อยๆ ยิ่งสายตาสั้นมากลูกตาจะบางตามส่งผลให้มีโอกาสเกิดโรคอันตรายต่างๆเช่น ต้อหิน ต้อกระจก และ สามารถพิการได้จากภาวะจอประสาทตาฉีกขาด ดังนั้นการตรวจ ป้องกัน และช่วยชะลอค่าสายตาตั้งแต่เด็กจึง เป็นสิ่งสำคัญ
